Bệnh vàng lá thối rễ trên sầu riêng là một trong những bệnh hại cây trồng khiến nhiều nhà vườn lo lắng. Chúng có thể khiến cho cây trồng rụng hoa, rụng trái, từ đó giảm năng suất nếu không có biện pháp xử lý kịp thời. Bệnh vàng lá thối rễ thường xuất hiện vào mùa mưa, đặc biệt là ở những nơi đất canh tác bị bạc màu và có hệ thống thoát nước kém.
Chính vì thế, việc nhận biết sớm nguyên nhân và áp dụng các biện pháp phòng tránh thích hợp để hạn chế các thiệt hại và phục hồi vườn sầu riêng hiệu quả. Trong bài viết, Vimicro sẽ chia sẻ đầy đủ chi tiết về bệnh vàng lá thối rễ trên cây sầu riêng để giúp cây luôn khoẻ mạnh và mang đến một mùa vụ bội thu
Bệnh thối lá vàng và thối rễ là những bệnh phổ biến gây suy giảm nghiêm trọng năng suất của nhiều vườn sầu riêng.
Nguyên nhân gây bệnh vàng lá thối rễ trên sầu riêng
1. Nấm Phytophthora spp.
Nấm Phytophthora spp. được xem là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh thối rễ cho cây sầu riêng. Nấm thường phát triển mạnh trong tình trạng đất ẩm, đặc biệt xuất hiện vào mưa hoặc trong tình trạng đất bị ngập úng. Khi tấn công bộ rễ chúng sẽ khiến bộ rễ bị thối đen
2. Nấm Fusarium spp.
Khi nấm Fusarium spp tấn công bộ rễ, sẽ khiến cho bộ rễ bị mục, giảm khả năng hút nước và chất dinh dưỡng từ cây sầu riêng. Từ đó cây sẽ chuyển từ lá xanh sang vàng lá và suy yếu
3. Tuyến trùng ký sinh rễ
Tuyến trùng làm rễ bị hư hại, tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhập. Nếu chỉ diệt nấm mà không xử lý tuyến trùng thì bệnh vẫn có thể tái phát sau một thời gian.
4. Điều kiện đất không phù hợp
Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:
- Đất thoát nước kém.
- Đất bị nén chặt.
- Độ pH quá thấp.
- Thiếu chất hữu cơ.
- Hệ vi sinh vật có lợi trong đất suy giảm.
5. Sai lầm trong canh tác
Một số sai lầm phổ biến của nhà vườn:
- Tưới nước quá nhiều.
- Bón nhiều phân đạm.
- Lạm dụng thuốc hóa học.
- Không cải tạo đất định kỳ.
- Không kiểm soát tuyến trùng.
Để tránh nhầm lẫn với các tình trạng thiếu dinh dưỡng, bà con cần quan sát diễn tiến của bệnh qua sự thay đổi đồng bộ giữa lá và rễ
Dấu hiệu nhận biết sầu riêng bị vàng lá thối rễ
Khi sầu riêng bị vàng lá thối rễ, cây sẽ xuất hiện nhiều biểu hiện đặc trưng.
- Trên lá và tán cây: Cây đột ngột héo rũ, lá chuyển vàng và rụng hàng loạt, bắt đầu từ các lá già phía dưới lên đến ngọn. Triệu chứng tiến triển rất nhanh, chỉ trong vài ngày đến một tuần.
- Trên rễ: Khi đào phần rễ lên quan sát, rễ cái và rễ phụ bị thối nhũn, vỏ rễ dễ bong tróc, phần lõi bên trong có màu nâu đen. Rễ có mùi hôi thối đặc trưng.
- Trên gốc: Trong một số trường hợp nấm Phytophthora phát triển mạnh, phần gốc có thể xuất hiện hiện tượng chảy nhựa.
Cách nhận biết:
- Quan sát hiện tượng cây héo đột ngột dù đủ nước, lá vàng và rụng nhanh.
- Đào kiểm tra rễ thấy rõ hiện tượng thối nhũn, đổi màu và có mùi hôi.
- Bệnh thường xuất hiện thành từng vùng nhỏ trên vườn, nơi có địa hình trũng, thoát nước kém.
Thời gian và điều kiện phát sinh
Bệnh vàng lá thối rễ thường phát triển trong điều kiện nhiệt độ khoảng 25–30°C, đặc biệt là tình trạng đất ẩm ướt hoặc ngập úng trong thời gian dài. Đây được xem là môi trường thuận lợi để các loại nấm
Bệnh vàng lá thối rễ phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ khoảng 25–30°C, đặc biệt khi đất luôn ẩm ướt hoặc bị ngập nước trong thời gian dài. Đây là môi trường thuận lợi để các loại nấm gây bệnh phát triển và tấn công bộ rễ. Nhà vườn cần đặc biệt quan tâm vào các thời điểm sau đây:
Mùa mưa kéo dài
Bệnh thường xuất hiện và gây hại nặng vào mùa mưa, nhất là ở những vườn có hệ thống thoát nước kém. Nước đọng quanh gốc khiến bộ rễ thiếu oxy, suy yếu và dễ bị nấm bệnh xâm nhập.Đây được xem là thời điểm thuận lợi khiến cho cây sầu riêng dễ bị nhiễm bệnh nhất. Với tình trạng mưa liên tục sẽ khiến đất luôn ẩm ướt, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát triển và tấn công bộ rễ
Vườn thoát nước kém
Đối với những vườn sầu riêng trũng, có hệ thống mương thoát nước kém thường khiến cho nước dễ bị đọng sau mưa. Khi rễ phải ngâm trong nước quá lâu, chúng sẽ dễ bị suy yếu và dễ bị bệnh nấm bệnh xâm nhập
Sau thu hoạch
Khi sầu riêng bước và giai đoạn thu hoạch, sầu riêng sẽ tiêu hao nhiều dinh dưỡng cho cây, khiến bộ rễ hoạt động kém từ đó giảm sức đề kháng. Nếu cây không được chăm sóc hợp lý sẽ dễ mắc bệnh vàng lá thối rễ
Giai đoạn cây mang trái
Khi cây bước vào giai đoạn mang trái, nhu cầu hấp thụ nước và dinh dưỡng của cây rất lớn. Khi bộ rễ bị tổn thương, cây sẽ dễ xuất hiện tình trạng vàng lá, rụng trái và suy yếu
Đất canh tác bị suy thoái
Một trong những nguyên nhân khiến cho cây sầu riêng bị vàng lá thối rễ đó là đất canh tác bị suy thoái. Đất có độ pH thấp, bạc màu, lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hoá học sẽ khiến cho hệ vi sinh vật có lợi trong đất giảm. Đây là điều kiện thuận lợi để nấm gây bệnh phát triển và tấn công bộ rễ.
Khi các triệu chứng xuất hiện trên thân và lá, bộ rễ bên dưới thường đã bị tổn thương ở nhiều mức độ.
Tác hại của bệnh vàng lá thối rễ
Bệnh vàng lá thối rễ cây sầu riêng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, sau đây là những tác hại mà bà con nông dân cần nắm rõ:
- Sầu riêng sinh trưởng chậm, đọt non phát triển kém, khả năng nuôi trái giảm
- Cây bị lá vàng, rụng nhiều, khiến cho cành dễ bị khô
- Khi bộ rễ bị tổn thương sẽ khiến cho cây hút nước và chất dinh dưỡng kém
- Năng suất mùa vụ thấp, trái nhỏ
- Sau một vụ thu hoạch cây chậm phục hồi
- Tán cây thưa thớt, cây suy yếu dần theo thời gian
- Nếu không xử lý kịp thời, nguồn nấm bệnh trong đất có thể lan sang các cây khỏe thông qua nước tưới, đất hoặc dụng cụ canh tác.
- Nếu sầu riêng không được xử lý sớm, cây có thể bị chết
- Khi vườn sầu riêng mắc bệnh sẽ làm tăng chi phí và thời gian phục hồi vườn
Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng.
Các biện pháp phòng ngừa bệnh vàng lá thối rễ trên cây sầu riêng
5.1. Biện pháp thủ công
Khi cây sầu riêng bị vàng lá thối rễ, nhà vườn cần có biện pháp xử lý kịp thời để hạn chế các bệnh lây lan và phục hồi bộ rễ bị tổn thương
- Đào các rãnh thoát nước xung quanh gốc và trong vườn để đất khô ráo nhanh sau mưa.
- Đào xới nhẹ quanh gốc (tránh làm đứt rễ) để đất được thông thoáng.
- Cắt bỏ toàn bộ các rễ đã bị thối đen, quét vôi hoặc thuốc gốc Đồng lên vết cắt.
5.2. Biện pháp sinh học
Ngày nay, các biện pháp sinh học ngày càng được bà con nông dân lựa chọn nhờ tính thân thiện môi trường, an toàn cho sức khoẻ và giúp cải thiện hệ vi sinh vật có trong đất
- Sử dụng các chế phẩm sinh học chứa nấm đối kháng Trichoderma spp., Chaetomium spp., Paecilomyces sp. và vi khuẩn Bacillus subtilis để xử lý đất và tưới gốc.
- Các chế phẩm này có tác dụng cạnh tranh, ký sinh và tiết kháng sinh, góp phần ức chế sự phát triển của nấm Phytophthora.
Cơ chế hoạt động của Trichoderma spp.:
- Cạnh tranh dinh dưỡng và không gian với nấm bệnh.
- Tiết enzyme phân hủy thành tế bào nấm.
Cơ chế hoạt động của Chaetomium spp.:
- Sản xuất các chất kháng sinh tự nhiên ức chế sự phát triển của nấm.
Cơ chế hoạt động của Bacillus subtilis:
- Tiết các hợp chất kháng khuẩn, kháng nấm giúp ức chế nhiều tác nhân gây bệnh.
- Tạo màng sinh học bảo vệ rễ.
- Kích hoạt cơ chế đề kháng của cây trồng (ISR).
5.3. Biện pháp hóa học
Khi phát hiện bệnh sớm, có thể sử dụng các loại thuốc hóa học đặc trị như thuốc gốc hoạt chất Metalaxyl hoặc Metalaxyl-M để tưới xung quanh gốc hoặc tiêm vào thân.
Lưu ý: Sử dụng thuốc theo hướng dẫn, kết hợp với việc cải thiện điều kiện đất đai. Bệnh nặng khó có khả năng cứu chữa.
Để hạn chế nguy cơ bệnh vàng lá thối rễ trên cây sầu riêng, nhà vườn cần kết hợp nhiều biện pháp canh tác và chăm sóc ngay từ đầu.
Cách phòng bệnh vàng lá thối rễ trên sầu riêng
Để hạn chế tình trạng cây bị vàng lá thối rễ, bà con nông dân nên có biện pháp phòng bệnh sau đây
Kết hợp biện pháp cải tạo đất và quản lý độ ẩm
Để hạn chế tình trạng ngập úng cho sầu riêng vào mùa mưa, bà con cần thiết kế hệ thống thoát nước tốt cho vườn. Ngoài ra, để giúp đất tơi xốp và thông thoáng, nhà vườn cần bổ sung phân hữu cơ định kỳ.
Khi đất có độ thông thoáng tốt, bộ rễ sẽ phát triển khoẻ mạnh hơn và giảm tình trạng thối rễ.
Việc cải tạo đất định kỳ cũng đóng vai trò quan trọng giúp cải thiện hệ vi sinh có lợi trong môi trường đất
Tăng cường hệ vi sinh có lợi trong đất
Để giúp bộ rễ phát triển khỏe mạnh, bà con cần bổ sung hệ vi sinh có lợi trong môi trường đất để giúp hạn chế tình trạng nấm bệnh và bảo vệ bộ rễ hiệu quả. Đất khoẻ thì cây trồng mới khoẻ mạnh, và hạn chế được tình trạng vàng lá thối rễ
Bên cạnh đó, hệ vi sinh vật có lợi sẽ giúp phân giải nhanh các chất hữu cơ và giúp đất tơi xốp hơn.
Kiểm soát tuyến trùng gây bệnh cho cây sầu riêng
Một trong những biện pháp phòng tránh tuyến trùng hiệu quả là kiểm tra bộ rễ thường xuyên và vệ sinh vườn sạch sẽ. Khi phát hiện rễ có dấu hiệu biến dạng, sưng, đứt, nhà vườn cần có biện pháp xử lý sớm để không ảnh hưởng đến mùa vụ. Bên cạnh đó, việc kết hợp vệ sinh vườn thường xuyên cùng chăm sóc đất sẽ giúp sầu riêng hạn chế tình trạng vàng lá thối rễ
Có chế độ bón phân hợp lý
Để cây sầu riêng cho ra năng suất tốt, nhà vườn cần có chế độ bón phân hợp lý. Nếu bón phân quá nhiều sẽ khiến cây mất cân đối và giảm khả năng
Không nên bón quá nhiều phân đạm vì sẽ làm cây phát triển mất cân đối và giảm sức chống chịu với bệnh. Thay vào đó, cần bổ sung đầy đủ đạm, lân, kali kết hợp với trung vi lượng theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây.
Kiểm tra bộ rễ định kỳ
Để hạn chế tình trạng vàng lá thối rễ, bà con nên thường xuyên kiểm tra bộ rễ đặc biệt là sau những đợt mưa kéo dài hoặc sau thu hoạch. Nếu bà con phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường sẽ có biện pháp xử lý kịp thời, hạn chế lây lan bệnh
Kết hợp giải pháp sinh học từ Vimicro
Để giải quyết tình trạng cây gặp vàng lá thối rễ, bà con thường tìm đến các dòng thuốc để khắc phục tình trạng này. Có nhiêu dòng thuốc phòng trị vàng lá thối rễ trên cây sầu riêng được nhiều bà con nông dân sử dụng như thuốc trị nấm bệnh Micro Fu hỗ trợ tăng sức chống chịu của cây trước tác nhân gây bệnh, tăng sự chống chịu của cây trước các tác nhân gây bệnh, kết hợp cùng chế phẩm sinh học cải tạo đất Micro Soil giúp hỗ trợ cải tạo đất, giảm độ chua và tạo môi trường thuận lợi cho hệ vi sinh vật có lợi phát triển. Ngoài ra, bà con có thể sử dụng chế phẩm sinh học Tricho Mix để bổ sung nấm đối kháng Trichoderma, góp phần ức chế nấm gây hại trong đất và cân bằng hệ vi sinh vùng rễ
Sử dụng các loại thuốc trừ nấm, vi khuẩn an toàn và hiệu quả cũng là một biện pháp hữu ích để ngăn chặn sự phát triển của các tác nhân gây bệnh
Cách trị sầu riêng bị vàng lá thối rễ
Khi cây gặp tình trạng trạng vàng lá thối rễ trên cây sầu riêng, nhà vườn cần thực hiện các bước sau đây:
Bước 1: Khơi thông rãnh thoát nước và xử lý môi trường đất
Khi phát hiện tình trạng cây sầu riêng bị vàng lá thối rễ, bà con cần tiến hành khơi thông các rãnh để thoát nước, không để cho nước đọng quanh gốc nhằm giảm độ ẩm trong đất và hạn chế tình trạng nấm bệnh phát triển
Bước 2: Kiểm tra và loại bỏ phần rễ bị bệnh
Nhà vườn có thể tiến hành đào quanh vùng rễ để kiểm tra tình trạng bộ rễ. Khi đó, bà con có thể tiến hành cắt bỏ những rễ bị thối, chuyển màu đen hoặc có mùi hôi để hạn chế nguồn bệnh lây lan sang các rễ khoẻ
Bước 3: Xử lý nấm bệnh và tuyến trùng (nếu có)
Bà con có thể sử dụng các dòng thuốc bảo vệ thực vật hoặc các dòng thuốc trừ bệnh vàng lá thối rễ cho cây sầu riêng để xử lý các nấm gây bệnh. Trong trường hợp có sự xuất hiện của tuyến trùng, nhà vườn có thể kết hợp các biện pháp quản lý tuyến trùng để nâng cao hiệu quả xử lý và hạn chế biện pháp tái phát
Bước 4: Cải tạo đất và gia tăng hệ vi sinh vật có lợi trong đất
Bổ sung phân hữu cơ hoai mục kết hợp các chế phẩm vi sinh để cải thiện độ tơi xốp của đất, cân bằng hệ vi sinh vật có lợi và tạo điều kiện thuận lợi cho bộ rễ phát triển trở lại.
Bước 5: Kích thích ra rễ mới và chăm sóc phục hồi cây
Sau khi xử lý bệnh, bổ sung các sản phẩm hỗ trợ kích thích ra rễ mới, kết hợp bón phân cân đối theo nhu cầu của cây. Đồng thời theo dõi thường xuyên tình trạng lá, đọt non và bộ rễ để điều chỉnh chế độ chăm sóc phù hợp, giúp cây phục hồi nhanh và hạn chế nguy cơ bệnh tái phát.
Việc kết hợp đồng thời nhiều giải pháp sẽ giúp cây phục hồi nhanh và hạn chế bệnh tái phát.
Những sai lầm khiến bệnh vàng lá thối rễ tái phát trên cây sầu riêng
Nhiều vườn đã xử lý nhưng bệnh vẫn quay trở lại do mắc các sai lầm sau:
- Chỉ xử lý phần lá mà không kiểm tra bộ rễ.
- Không cải tạo đất sau khi điều trị.
- Để nước đọng quanh gốc.
- Lạm dụng phân đạm.
- Không xử lý tuyến trùng.
- Bỏ qua việc bổ sung vi sinh vật có lợi.
Bệnh vàng lá thối rễ trên cây sầu riêng luôn là nỗi trăn trở của bà con nông dân nhưng nhà vườn hoàn toàn có thể kiểm soát được tình trạng này nếu có biện pháp xử lý đúng cách và kịp thời. Bên cạnh đó, nhà vườn cần có biện pháp phòng tránh thích hợp như cải tạo đất, kiểm soát nấm bệnh, quản lý độ ẩm, phòng ngừa tuyến trùng và bổ sung hệ vi sinh vật có lợi để bảo vệ bộ rễ thích hợp
Với mong muốn mang đến giải pháp nông nghiệp bền vững, giải pháp sinh học Vimicro cam kết đồng hành cùng bà con trong việc bảo vệ bộ rễ cho cây trồng. Khi sử dụng các chế phẩm sinh học cùng quy trình canh tác hợp lý không chỉ góp phần hạn chế nguy cơ phát sinh bệnh vàng lá thối rễ mà còn giúp cây sinh trưởng khoẻ mạnh, nâng cao chất lượng và năng suất cây trồng
